ภาษีคนเกษียณ: วางแผนภาษีก่อนและหลังเกษียณอย่างไร ให้เงินที่สะสมมาอยู่กับเราได้นานที่สุด
โดย วิกรณ์ คุณศรีรักษ์สกุล นักวางแผนการเงิน CFP® — vikorn.planner
สรุป 5 เรื่องภาษีเกษียณที่ควรรู้
- เกษียณแล้วไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องเสียภาษี ต้องพิจารณาประเภทเงินได้และเงื่อนไขของเงินได้แต่ละรายการ
- เงินก้อนเกษียณไม่ได้ปลอดภาษีทั้งหมด เงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ เงินชดเชย และเงินบำนาญมีหลักเกณฑ์ต่างกัน
- รายได้จากค่าเช่าและการลงทุนต้องวางแผนแยกกัน เพราะวิธีคำนวณภาษีและสิทธิขอคืนภาษีอาจแตกต่างกัน
- ผู้สูงอายุมีสิทธิยกเว้นเงินได้บางส่วน เช่น สิทธิยกเว้นเงินได้ไม่เกิน 190,000 บาท สำหรับผู้มีคุณสมบัติตามเกณฑ์
- ควรวางแผนภาษีก่อนเกษียณ โดยเฉพาะกรณีเกษียณก่อนกำหนด การรับเงินก้อน และการเลือกว่าจะนำเงินไปลงทุนหรือสร้างกระแสเงินสดอย่างไร
เกษียณแล้วต้องยื่นภาษีหรือไม่? เงินก้อนเกษียณต้องเสียภาษีไหม? และผู้สูงอายุมีสิทธิประโยชน์ทางภาษีอะไรบ้าง? คำถามเหล่านี้เป็นเรื่องสำคัญสำหรับทุกคนที่กำลังเตรียมตัวเกษียณหรือเกษียณแล้ว เพราะการวางแผนเกษียณไม่ได้จบลงเมื่อเราสะสมเงินได้ครบตามเป้าหมาย แต่ยังรวมถึงการบริหารเงินที่มีอยู่ให้เพียงพอต่อการใช้ชีวิตในระยะยาว
ในช่วงวัยทำงาน หลายคนคุ้นเคยกับการที่นายจ้างหักภาษี ณ ที่จ่ายและจัดเตรียมเอกสารเกี่ยวกับรายได้ แต่หลังเกษียณ เราอาจมีรายได้จากหลายแหล่งพร้อมกัน เช่น เงินบำนาญ ค่าเช่าอสังหาริมทรัพย์ ดอกเบี้ย เงินปันผล และรายได้จากการทำธุรกิจส่วนตัว ซึ่งแต่ละประเภทมีเงื่อนไขทางภาษีแตกต่างกัน
บทความนี้สรุปประเด็นสำคัญจากรายการ Prompt เกษียณ EP.10 ร่วมพูดคุยกับ คุณพิชญาภัฐฐ์ ทองศรีเกตุ (คุณเกตุ) นักวางแผนการเงิน CFP® เพื่อช่วยให้คุณเข้าใจภาษีคนเกษียณ และนำไปใช้วางแผนการเงินก่อนและหลังเกษียณได้อย่างรอบคอบ
1. เกษียณแล้วต้องยื่นภาษีหรือไม่?
คำตอบคือ อาจต้องยื่นภาษี แม้จะไม่มีเงินเดือนแล้วก็ตาม เพราะการพ้นจากงานประจำไม่ได้ทำให้หน้าที่ทางภาษีสิ้นสุดลงโดยอัตโนมัติ
สิ่งที่ต้องพิจารณาคือรายได้ที่ได้รับในปีภาษีนั้น ประเภทเงินได้ ค่าใช้จ่าย ค่าลดหย่อน เงินได้ที่ได้รับยกเว้น และเกณฑ์การยื่นแบบตามกฎหมาย
ตัวอย่างรายได้ที่พบได้บ่อยหลังเกษียณ ได้แก่
- เงินเดือนหรือโบนัสในช่วงต้นปี ก่อนออกจากงาน
- เงินชดเชยจากการเกษียณอายุ
- เงินบำนาญจากภาครัฐหรือแหล่งอื่น
- รายได้จากการให้เช่าบ้าน คอนโด หรือที่ดิน
- ดอกเบี้ยเงินฝากและตราสารหนี้
- เงินปันผลจากหุ้น
- รายได้จากงานที่ปรึกษา งานอิสระ หรือธุรกิจส่วนตัว
เงินได้เหล่านี้อาจอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ภาษีที่แตกต่างกัน การถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายแล้วไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีหน้าที่ต้องยื่นแบบเสมอไป และในทางกลับกัน การถูกหักภาษีไว้ก็ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเสียภาษีเพิ่มเสมอไปเช่นกัน
หลักคิดสำคัญ
ก่อนยื่นภาษี ควรรวบรวมรายได้ทุกแหล่งตลอดปี พร้อมหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย และตรวจสอบว่าเงินได้ใดต้องนำมารวมคำนวณ เงินได้ใดได้รับยกเว้น และเงินได้ใดมีทางเลือกในการคำนวณภาษีโดยเฉพาะ
2. เงินก้อนเกษียณต้องเสียภาษีหรือไม่?
เงินก้อนที่ได้รับเมื่อออกจากงานเป็นประเด็นที่ควรวางแผนล่วงหน้า เพราะการเลือกวิธีรับเงินหรือการนำเงินออกจากกองทุนผิดเวลาอาจทำให้เกิดภาระภาษีที่หลีกเลี่ยงได้
เงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ (PVD)
เงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพอาจได้รับยกเว้นภาษีเมื่อเข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย โดยหลักเกณฑ์สำคัญในกรณีเกษียณ ได้แก่ อายุอย่างน้อย 55 ปีบริบูรณ์ การเป็นสมาชิกกองทุนไม่น้อยกว่า 5 ปี และการออกจากงานเข้าเงื่อนไขการเกษียณตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
หากวางแผนเกษียณก่อนเข้าเงื่อนไข การคงเงินไว้ในกองทุนหรือโอนไปยัง RMF for PVD อาจเป็นทางเลือกที่ช่วยรักษาสิทธิประโยชน์ทางภาษีได้ ทั้งนี้ต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขการโอนและการถือครองที่เกี่ยวข้อง
เงินชดเชยเกษียณอายุ
เงินชดเชยที่ได้รับเมื่อเกษียณอายุไม่ใช่เงินที่ได้รับยกเว้นภาษีทั้งหมดโดยอัตโนมัติ ผู้มีเงินได้ควรตรวจสอบหลักเกณฑ์การยกเว้นเงินได้และสิทธิเลือกคำนวณภาษีแยกต่างหากตามกฎหมาย โดยพิจารณาจากลักษณะของเงินที่ได้รับ อายุงาน และเงื่อนไขที่เกี่ยวข้อง
การวางแผนก่อนรับเงินก้อนจึงมีความสำคัญ เพราะอาจช่วยให้เลือกวิธีคำนวณภาษีได้เหมาะสมกว่า
เงินบำนาญและเงินจากแหล่งอื่น
เงินบำนาญจากราชการ เงินบำนาญจากประกันสังคม และเงินที่ได้รับจากประกันชีวิตแบบบำนาญ ไม่ควรถูกจัดให้อยู่ในกลุ่มเดียวกันโดยอัตโนมัติ เพราะแหล่งที่มาของเงินและข้อกำหนดตามกฎหมายอาจแตกต่างกัน
ควรตรวจสอบว่าเงินที่ได้รับเข้าข่ายเงินได้ประเภทใด ได้รับยกเว้นภาษีหรือไม่ และต้องนำไปยื่นแบบอย่างไร ก่อนนำเงินดังกล่าวไปคำนวณกระแสเงินสดหลังเกษียณ
อ่านต่อเรื่อง PVD และเงินบำนาญ
เรื่องการบริหารเงิน PVD ก่อนและหลังเกษียณ อ่านได้ใน PVD ขุมทรัพย์ลับมนุษย์เงินเดือน สร้างพอร์ตเกษียณหลักล้าน และเรื่องบำนาญเปรียบเทียบกับสิทธิประกันสังคม ใน บำนาญชราภาพ ม.33 หรือสมัคร ม.39? เลือกอย่างไรให้เหมาะกับคุณ
3. วางแผนภาษีค่าเช่าและเงินลงทุนหลังเกษียณ
หลายคนวางแผนสร้างรายได้หลังเกษียณด้วยการปล่อยเช่าอสังหาริมทรัพย์ ซื้อหุ้นที่มีเงินปันผล หรือฝากเงินเพื่อรับดอกเบี้ย แต่การมีรายได้สม่ำเสมอไม่ได้หมายความว่าจะไม่มีภาระภาษี
รายได้จากค่าเช่าอสังหาริมทรัพย์
รายได้จากการให้เช่าทรัพย์สินโดยทั่วไปเข้าข่ายเงินได้ตามมาตรา 40(5) และอาจต้องยื่นภาษีครึ่งปีด้วยแบบ ภ.ง.ด.94 รวมถึงยื่นภาษีประจำปีด้วยแบบ ภ.ง.ด.90 ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด
ประเด็นที่ควรตรวจสอบ ได้แก่
- ประเภททรัพย์สินและลักษณะสัญญาเช่า
- วิธีหักค่าใช้จ่ายตามหลักเกณฑ์ภาษี
- ภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่ผู้เช่าหักไว้
- หน้าที่ในการยื่นแบบครึ่งปีและประจำปี
- เงื่อนไขภาษีมูลค่าเพิ่ม หากกิจกรรมที่ทำเข้าข่ายธุรกิจที่ต้องเสีย VAT
การให้เช่าอสังหาริมทรัพย์โดยตรงกับการให้บริการที่พักพร้อมบริการอื่น ๆ อาจมีสถานะทางภาษีแตกต่างกัน จึงไม่ควรสรุปว่ารายได้ค่าเช่าทุกประเภทจะต้องจด VAT เมื่อเกิน 1.8 ล้านบาท โดยไม่ตรวจสอบลักษณะกิจกรรมก่อน
หากมีภาษีหัก ณ ที่จ่ายไว้ ผู้มีเงินได้อาจนำภาษีดังกล่าวมาเป็นเครดิตภาษีในการคำนวณภาษีประจำปี หรือขอคืนได้เมื่อมีสิทธิตามกฎหมาย
เงินปันผลจากหุ้นและเครดิตภาษีเงินปันผล
เงินปันผลเป็นอีกหนึ่งประเด็นที่ผู้เกษียณควรพิจารณา เพราะภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายอาจไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะสมที่สุดสำหรับทุกคน
ผู้มีเงินได้อาจมีทางเลือกในการให้ภาษีหัก ณ ที่จ่ายเป็นภาษีสุดท้าย หรือเลือกนำเงินปันผลมารวมคำนวณภาษีประจำปีตามหลักเกณฑ์ที่ใช้บังคับ ในกรณีที่เข้าเงื่อนไข อาจใช้สิทธิเครดิตภาษีเงินปันผลได้ด้วย
โดยทั่วไป ผู้ที่เงินได้สุทธิรวมอยู่ในช่วงอัตราภาษีต่ำ เช่น ผู้เกษียณที่มีรายได้อื่นไม่มาก หรือใช้สิทธิยกเว้นเงินได้สำหรับผู้สูงอายุแล้ว มีแนวโน้มได้ประโยชน์จากการนำมารวมคำนวณมากกว่าผู้ที่มีรายได้สูงและอยู่ในอัตราภาษีสูง แต่ควรคำนวณเปรียบเทียบทั้งสองวิธีก่อนตัดสินใจ
อย่างไรก็ตาม การนำเงินปันผลมารวมคำนวณภาษีไม่ได้ทำให้ได้รับเงินคืนเสมอไป ต้องพิจารณาอัตราภาษี เงินได้อื่น เครดิตภาษีที่มีสิทธิใช้ และเงื่อนไขของเงินปันผลแต่ละรายการร่วมกัน
ดอกเบี้ยเงินฝากและตราสารหนี้
ดอกเบี้ยจากเงินฝากและตราสารหนี้อาจถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง ขณะที่ดอกเบี้ยเงินฝากประจำบางประเภทอาจมีสิทธิยกเว้นภาษีเมื่อผู้ฝากมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขที่กำหนด
ก่อนเลือกผลิตภัณฑ์ทางการเงินเพื่อสร้างรายได้หลังเกษียณ ควรเปรียบเทียบผลตอบแทนสุทธิหลังภาษี ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะอัตราดอกเบี้ยหรือเงินปันผลที่ได้รับ
4. สิทธิประโยชน์ทางภาษีสำหรับผู้สูงอายุที่ควรรู้
สิทธิยกเว้นเงินได้ 190,000 บาท
ผู้มีเงินได้ที่มีอายุตั้งแต่ 65 ปีบริบูรณ์ขึ้นไปในปีภาษี และมีคุณสมบัติตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร อาจได้รับยกเว้นเงินได้พึงประเมินตามจำนวนที่ได้รับจริง แต่ไม่เกิน 190,000 บาทต่อปี
สิทธินี้เป็นการยกเว้นเงินได้ ไม่ใช่การหักลดหย่อนภาษี 190,000 บาทโดยตรง และไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุทุกคนจะได้รับเงินคืน 190,000 บาท
ตามแนวทางของกรมสรรพากร ผู้ใช้สิทธิต้องมีอายุตั้งแต่ 65 ปีบริบูรณ์ขึ้นไปในปีภาษี เป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ในประเทศไทย (อยู่ในประเทศไทยรวมกัน 180 วันขึ้นไปในปีภาษี) และแนบแบบแสดงสิทธิผู้มีอายุตั้งแต่ 65 ปีขึ้นไปพร้อมแบบยื่นภาษี ทั้งนี้ต้องพิจารณาประเภทเงินได้ที่เข้าเกณฑ์ด้วย
สิทธิภาษีดอกเบี้ยเงินฝากสำหรับผู้สูงอายุ
ผู้สูงอายุบางกลุ่มอาจได้รับยกเว้นภาษีดอกเบี้ยเงินฝากประจำตามเงื่อนไขที่กำหนด เช่น อายุผู้ฝาก ประเภทบัญชี ระยะเวลาฝาก และวงเงินดอกเบี้ยที่ได้รับยกเว้น
ควรสอบถามธนาคารและตรวจสอบหลักเกณฑ์กรมสรรพากรที่ใช้ในปีภาษีนั้นก่อนวางแผน เพราะไม่ใช่ดอกเบี้ยเงินฝากทุกประเภทที่จะได้รับยกเว้นภาษี
5. เกษียณก่อนกำหนดควรวางแผนภาษีอย่างไร?
การเกษียณก่อนกำหนดหรือ Early Retirement อาจทำให้มีช่วงเวลาที่รายได้จากเงินเดือนลดลงหรือหยุดลง แต่ยังมีค่าใช้จ่ายในการดำรงชีวิตต่อเนื่องไปอีกหลายปี สิ่งที่ควรพิจารณา ได้แก่
- ตรวจสอบภาษีที่เกี่ยวข้องกับเงินชดเชยและเงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพก่อนตัดสินใจรับเงิน
- ประเมินว่าควรคงเงินใน PVD หรือโอนไปยัง RMF for PVD ตามเงื่อนไขหรือไม่
- จัดสรรเงินสำรองสำหรับค่าใช้จ่ายระยะสั้น แยกจากเงินลงทุนระยะยาว
- ประเมินรายได้จากเงินบำนาญ ค่าเช่า ดอกเบี้ย และเงินปันผลหลังหักภาษี
- วางแผนการถอนเงินจากสินทรัพย์แต่ละประเภทให้สอดคล้องกับค่าใช้จ่ายและความเสี่ยงที่ยอมรับได้
การวางแผนที่ดีไม่ใช่เพียงการลดภาษีให้ต่ำที่สุด แต่ต้องทำให้เงินเพียงพอสำหรับการใช้ชีวิตในระยะยาว โดยไม่สร้างความเสี่ยงด้านสภาพคล่องหรือบังคับให้ขายสินทรัพย์ในเวลาที่ไม่เหมาะสม
6. วางแผนภาษีควบคู่กับแผนเกษียณอย่างไร?
การวางแผนเกษียณอย่างเป็นระบบควรพิจารณา 3 เรื่องไปพร้อมกัน ได้แก่
- หนึ่ง เงินที่ต้องใช้: ประเมินค่าใช้จ่ายหลังเกษียณ เงินเฟ้อ ค่ารักษาพยาบาล และภาระที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
- สอง เงินที่สร้างรายได้: แยกแหล่งเงินสดจากบำนาญ ค่าเช่า ดอกเบี้ย เงินปันผล และการถอนเงินจากพอร์ตลงทุน พร้อมคำนวณผลตอบแทนสุทธิหลังภาษี
- สาม เงินที่ต้องปกป้อง: เตรียมเงินสำรองสำหรับเหตุฉุกเฉิน บริหารความเสี่ยงจากการลงทุน และระมัดระวังการหลอกลวงทางการเงินที่อาจกระทบเงินสะสมตลอดชีวิต
สำหรับผู้ที่ใกล้เกษียณ การจำลองกระแสเงินสดและภาษีในช่วง 3–5 ปีก่อนออกจากงาน อาจช่วยให้เห็นล่วงหน้าว่าควรรับเงินก้อนเมื่อใด จัดสรรสินทรัพย์อย่างไร และต้องเตรียมเงินสดไว้เท่าใด
อ่านและลองคำนวณประกอบ
ประเมินเงินที่ต้องมีหลังเกษียณจาก เครื่องมือคำนวณเงินเกษียณ อ่านวิธีคำนวณกองทุนเกษียณใน เกษียณต้องมีเงินเท่าไหร่? วิธีคำนวณเงินเกษียณ 5 ขั้นตอน และเรื่องป้องกันเงินเกษียณจากมิจฉาชีพ ใน ป้องกันมิจฉาชีพวัยเกษียณ: สูตร 5 บัญชีหลังม่าน กันเงินเก็บหาย
❓ คำถามที่พบบ่อย
สรุป: ภาษีเกษียณที่ดี เริ่มจากการวางแผนก่อนรับเงิน
ภาษีคนเกษียณเป็นเรื่องที่ไม่ควรรอให้ถึงวันยื่นแบบแล้วจึงเริ่มศึกษา เพราะเงินก้อนจากการทำงาน รายได้จากการลงทุน และเงินบำนาญแต่ละประเภทมีเงื่อนไขแตกต่างกัน
การวางแผนล่วงหน้าช่วยให้คุณเข้าใจภาระภาษี ใช้สิทธิประโยชน์ได้ถูกต้อง และรักษากระแสเงินสดสำหรับการใช้ชีวิตหลังเกษียณได้ดีขึ้น
หากคุณกำลังจะเกษียณในอีก 3–5 ปี หรือเกษียณแล้วแต่ยังไม่มั่นใจว่าควรจัดการเงินก้อน รายได้ และภาษีอย่างไร การปรึกษานักวางแผนการเงิน CFP® สามารถช่วยให้คุณมองเห็นภาพรวมและจัดทำแผนที่สอดคล้องกับเป้าหมายของตนเองได้
แหล่งอ้างอิงจากกรมสรรพากร
- หลักเกณฑ์ภาษีเงินจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ
- คำถามที่พบบ่อยเรื่องการยื่นแบบ ภ.ง.ด.94 รวมถึงสิทธิยกเว้นเงินได้ 190,000 บาท สำหรับผู้มีอายุ 65 ปีขึ้นไป
- ประมวลรัษฎากร มาตรา 39–48
- Clear Cut ชัดเจนกับการยื่นแบบ ภ.ง.ด.94
บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางภาษีเฉพาะบุคคล หลักเกณฑ์ภาษีอาจเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบกฎหมายและแนวทางกรมสรรพากรที่ใช้กับปีภาษีที่เกี่ยวข้องก่อนดำเนินการจริง
ซีรีส์
Prompt เกษียณ · ตอนที่ 10 จาก 11
วิกรณ์ คุณศรีรักษ์สกุล
นักวางแผนการเงิน CFP®
อดีตวิศวกรและผู้อำนวยการฝ่ายวางแผนโครงข่ายโทรศัพท์เคลื่อนที่ ประสบการณ์กว่า 20 ปี นำการคิดวิเคราะห์อย่างเป็นระบบมาวางแผนการเงิน เกษียณ ภาษี ลงทุน และประกัน รู้จักผู้เขียนเพิ่มเติม
อ่านต่อ
ต้องการวางแผนการเงิน?
vikorn.planner พร้อมช่วยออกแบบแผนการเงินที่ตอบโจทย์ทุกเป้าหมายชีวิตของคุณ